Projekt badawczy pt. „Rządzenie w przestrzeni ponadnarodowej”

Punktem wyjścia projektu jest obserwacja, iż rządy poszczególnych państw mają coraz większy kłopot z samodzielnym tworzeniem i realizowaniem polityki ze względu na globalizację, imigrację i nowe technologie informatyczno-komunikacyjne. Konstrukcja ponadnarodowych i globalnych sieci powiązań pomiędzy korporacjami, rządami, pozarządowymi i międzynarodowymi organizacjami, koalicjami elit może mieć dogłębny wpływ na nowy ład, ponieważ przekracza granice sfery publicznej i prywatnej, a także granice i interesy narodowe. Projekt ma być próbą odpowiedzi na bardzo ważne pytanie współczesnej politologii, mianowicie co jest rozumiane pod pojęciem rządzenia w skali globalnej. Działania w ramach projektu mają na celu zbadanie mechanizmów rządzenia w przestrzeni ponadnarodowej ze szczególnym uwzględnieniem Unii Europejskiej, jako organizacji opierającej się na takich mechanizmach. Mają one także określić możliwe scenariusze dalszego rozwoju rządzenia w kontekście takich wyzwań, jak, m. in. globalizacja, migracje, postęp telekomunikacyjny. To sieci, a nie państwo, stają się dominującym czynnikiem zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. „Rządzenie zaczyna zastępować rząd, nieformalne sieci koordynacji zastępują formalne struktury dominacji”. Można nawet przypuszczać, że wielopoziomowy system rządzenia złożony z aktorów zbiorowych, z władzą nakładającą się na siebie, mógłby być równie skuteczny funkcjonalnie jak system zcentralizowany. Badania w ramach projektu pozwolą po spojrzeć na Unię Europejską, jako strukturę opartą na mechanizmach rządzenia sieciowego – rządzenia w przestrzeni ponadnarodowej (transrządowy system polityczny). Jest to jedna z pierwszych prób takiego ujęcia Unii Europejskiej, a co za tym idzie, takiej kompleksowej analizy samych mechanizmów rządzenia w skali globalnej. Zazwyczaj do badania Unii Europejskiej używa się albo kategorii politologicznych charakterystycznych dla badań państw narodowych albo też zestawia się ją z organizacjami międzynarodowymi. Tymczasem kategoria „rządzenia w przestrzeni ponadnarodowej” czy rządzenia sieciowego, które jest z nią tożsame, pozwala kompleksowo podejść do Unii Europejskiej w kontekście jej funkcjonowania w świecie wyzwań o charakterze globalnym, umożliwiając jednocześnie wyciągnięcie wniosku o samych tych wyzwaniach i mechanizmach odpowiedzi na nie w sferze rządzenia ponadnarodowego. Unię Europejską można postrzegać jako pewnego rodzaju eksperyment w „rządzeniu sieciowym”, żywe laboratorium współpracujących ze sobą agentów przy zachowaniu krajowych ośrodków władzy politycznej. Temat jest zatem bardzo aktualny i wymagający solidnych, politologicznych badań. Badania, które połączą kwestie najważniejszych mechanizmów rządzenia w przestrzeni ponadnarodowej, najważniejsze problemy ich legitymizacji, przejrzystości i demokratyczności, wreszcie wpływu tych mechanizmów na obywateli (w tym na obywatelstwo w przestrzeni ponadnarodowej) i sposób, w jaki ich interesy są reprezentowane, będą pierwszymi tego typu badaniami w polskiej politologii, a także jednymi z pierwszych w Europie. Dodatkowo wykorzystanie zaplanowanego aparatu badawczego do zbadania Unii Europejskiej jako przykładu rządzenia w przestrzeni ponadnarodowej, zobrazuje konkretne mechanizmy oraz zjawiska, o których mowa w kontekście rządzenia poza państwem narodowym.

Badania w ramach projektu zostaną podzielone na kilka części – każda z nich obejmie zagadnienia w najmniejszym stopniu dotychczas zbadane w kontekście rządzenia w przestrzeni ponadnarodowej. Do każdej z części zostaną wykorzystane nieco inne metody badawcze – dopasowane do charakteru danej części badań oraz doświadczenia badaczy, z których każdy zbada konkretny aspekt rządzenia w przestrzeni ponadpaństwowej, w szczególności w odniesieniu do Unii Europejskiej jako przykładu takiego rządzenia.

Część pierwsza badań będzie dotyczyła wstępnej konceptualizacji problemów związanych z poniższymi obszarami badawczymi i w jej ramach dokonana zostanie wstępna analiza rządzenia w przestrzeni ponadnarodowej jako konceptu teoretycznego oraz jako grupy konkretnych mechanizmów, różnych od mechanizmów charakterystycznych dla państwa narodowego czy dla organizacji międzynarodowej.

Druga część badań będzie dotyczyła w szczególności problemów legitymizacji w rządzeniu w przestrzeni ponadpaństwowej, przejrzystości i kontroli procesów rządzenia, a także uczestnictwa demokratycznego w rządzeniu w przestrzeni ponadpaństwowej.

Trzecia część będzie dotyczyła gospodarczego aspektu rządzenia w przestrzeni ponadpaństwowej i tego, w jaki sposób sytuacja gospodarcza poszczególnych państw, ale też zglobalizowanych przedsiębiorstw wpływa na rządzenie ponadpaństwowe. Niedawny kryzys gospodarczy pokazał, iż kwestie rządzenia w przestrzeni ponadpaństwowej należy badać także dlatego, iż dzięki znajomości jego mechanizmów można bardziej efektywnie reagować na trudno przewidywalne wydarzenia światowe, w tym kryzysy gospodarcze. Czwarta część badań będzie dotyczyła koncepcji obywatelstwa postnarodowego, natomiast piąta część badań w największym stopniu będzie dotyczyła Unii Europejskiej, jako przykładu rządzenia wielopoziomowego, w którym koncepcja „good governance” stanowi próbę stworzenia modelu efektywnego i legitymizowanego modelu rządzenia ponadnarodowego.

Ostatnia część badań będzie dotyczyła kwestii przygotowania Polski na wyzwania związane z rządzeniem w przestrzeni ponadpaństwowej i dokonana zostanie diagnoza stopnia implementacji strategii eGovernment w Polsce-państwie członkowskim Unii Europejskiej – jako jednego z elementów mechanizmu rządzenia wielopoziomowego, w którym Polska (rozumiana jako zbiór różnych podmiotów rządzenia na różnych jego poziomach) bierze udział.

Kierownik projektu: dr hab. Agnieszka Rothert

Główni wykonawcy projektu: dr Leszek Graniszewski, dr Anna Wierzchowska

Pozostali wykonawcy projektu:

dr Renata Mieńkowska-Norkiene
dr Adam Szymański
dr Tomasz Kownacki
dr Anna Marta Sroka
dr Krzysztof Tomaszewski
mgr Aleksandra Dudzińska
mgr Marek Gontarczyk

Możliwość komentowania jest wyłączona.